Auteursrecht op een grafisch ontwerp en AI-beelden

Marketing voor kleine bedrijven10 min leestijd · Bijgewerkt: 03.11.2026

U bestelt een logo, flyer of spandoek en gaat ervan uit dat het ontwerp van u is, omdat u ervoor hebt betaald. In de praktijk is dat een veelgemaakte vergissing, die pas aan het licht komt bij een merkregistratie, een overstap naar een ander bureau of een conflict met de ontwerper. In deze gids leest u hoe het auteursrecht op een grafisch ontwerp in Nederland en België werkt, wat het verschil is tussen een overdracht en een licentie, waar u op moet letten bij foto's, fonts en AI-beelden en wat u de ontwerper vraagt voordat u gaat drukken. Dit is praktische kennis vanuit het perspectief van een drukkerij en reclamebureau, geen juridisch advies.

Wie heeft het auteursrecht op een grafisch ontwerp?

Auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat een werk wordt gemaakt en komt toe aan de maker, dus de ontwerper. U hoeft niets te registreren of met een ©-teken aan te geven. Een ontwerp is beschermd als het een eigen, oorspronkelijk karakter heeft, wat bij logo's, posters en illustraties meestal het geval is. Een eenvoudige tekstopmaak in een standaardfont valt mogelijk niet onder die bescherming.

Wie uiteindelijk de rechten heeft, hangt af van de vorm van samenwerking. Maakt uw werknemer het ontwerp als onderdeel van zijn functie, dan geldt in Nederland in de regel de werkgever als maker; in België blijven de rechten bij de werknemer, tenzij de arbeidsovereenkomst ze uitdrukkelijk overdraagt. Een freelancer, bureau of ontwerper die u per opdracht inhuurt, behoudt de rechten totdat hij ze bij overeenkomst overdraagt of u een licentie geeft.

Houd er ook rekening mee dat het overhandigen van een bestand of drukwerk niet betekent dat de rechten overgaan. U hebt een exemplaar, maar niet per se het recht om het te verveelvoudigen, te bewerken en openbaar te maken.

• Persoonlijkheidsrechten (zoals het recht op naamsvermelding en verzet tegen aantasting van het werk) blijven altijd bij de maker en kunnen niet worden overgedragen.
• Exploitatierechten (het recht om het werk te gebruiken en ermee te verdienen) kunnen worden overgedragen of in licentie worden gegeven.

Overdracht of licentie: wat is het verschil?

Een overdracht van exploitatierechten werkt als een verkoop: na ondertekening beslist u over het ontwerp binnen de genoemde exploitatiewijzen en mag de ontwerper het zelf niet meer zo gebruiken. Een licentie is toestemming om het werk te gebruiken, terwijl de rechten bij de maker blijven. Bij een logo en huisstijl is een overdracht bijna altijd de betere keuze; bij een eenmalige flyer of een social media-afbeelding volstaat vaak een licentie.

De vorm is belangrijk. In Nederland vereisen een overdracht en een exclusieve licentie een ondertekende akte; in België moet elke overeenkomst met de maker schriftelijk worden bewezen. Een handtekening op papier of een gekwalificeerde elektronische handtekening is de veilige keuze. Een akkoord per e-mail of een telefoongesprek volstaat daarvoor niet.

Exploitatiewijzen: wat zet u in de overeenkomst?

Een overdracht geldt in principe alleen voor de exploitatiewijzen die er uitdrukkelijk in staan of die er noodzakelijk uit voortvloeien; contracten met makers worden beperkend uitgelegd. Een algemene formulering als ‘draagt alle rechten over’ is daarom riskant en kan in de praktijk tekortschieten. Laat de lijst aansluiten op hoe u het ontwerp echt wilt gebruiken, met ruimte voor de toekomst.

Het tweede belangrijke punt is toestemming voor wijzigingen. Zonder die toestemming kunt u tegen bezwaren van de maker aanlopen als u het werk zelf aanpast, en het recht op bewerkingen blijft dan bij de maker. Plant u een opfrisbeurt van het logo, een liggende versie of een aanpassing voor een roll-up, leg dan vast dat u het ontwerp mag wijzigen en bewerken, ook door anderen.

• Vastleggen en verveelvoudigen met elke techniek: offset, digitaal, grootformaat, zeefdruk, borduren, graveren.
• In het verkeer brengen van het origineel en exemplaren, zoals flyers, verpakkingen, etiketten, relatiegeschenken.
• Openbaar maken via internet: website, webshop, social media, online advertenties.
• Openbaar tonen en vertonen: etalages, gevelreclame, spandoeken, schermen, beurzen.
• Opslaan in computergeheugen en netwerken, gebruik in videomateriaal.
• Deponeren als merk of model (essentieel bij een logo).
• Toestemming voor bewerkingen, aanpassingen en het gebruik daarvan, met het recht om sublicenties te geven, bijvoorbeeld aan een drukkerij of bureau.

Foto's, illustraties en fonts met een licentie

Een ontwerp bevat vaak elementen waarop de ontwerper geen volledige rechten heeft: stockfoto's, iconen, illustraties en fonts. Ook als de rechten op het geheel aan u worden overgedragen, krijgt u daarmee geen rechten op die elementen; u gebruikt ze onder de licentievoorwaarden van hun makers. Die voorwaarden verschillen per platform en licentietype, controleer daarom altijd de concrete voorwaarden.

Bij foto's met mensen speelt ook het portretrecht. Voor publicatie hebt u in de regel toestemming van de geportretteerde nodig; bij stockplatforms wordt die bevestigd met een zogenoemde model release. Ook een foto van een kennis of werknemer op een flyer vraagt om die toestemming, bij voorkeur schriftelijk.

• Een standaard stocklicentie staat meestal reclame en drukwerk toe, maar kan de oplage beperken of producten voor de verkoop uitsluiten.
• Een uitgebreide licentie is vaak nodig voor posters, T-shirts of mokken die u als product verkoopt.
• Veel stocklicenties staan niet toe dat u een foto of illustratie gebruikt als onderdeel van een logo of merk.
• Een desktopfont mag meestal worden gebruikt in drukwerk en worden ingesloten in een PDF voor de drukkerij, maar voor een website of app is vaak een aparte licentie nodig (webfont, app).
• Gratis fonts onder de SIL Open Font License mag u commercieel gebruiken; u mag ze alleen niet als losse fonts verkopen.
• ‘Gratis’ afbeeldingen uit een zoekmachine zijn niet gratis; het ontbreken van een naam betekent niet dat er geen maker is.

AI-beelden: wat is de juridische status?

Wees hier voorzichtig, want het recht is nog volop in ontwikkeling en rechtspraak en standpunten van instanties zijn nog niet uitgekristalliseerd. Het auteursrecht beschermt werken als uiting van menselijke creativiteit, daarom overheerst de opvatting dat een afbeelding die volledig door AI is gegenereerd op basis van een korte prompt geen werk is en dat niemand er auteursrecht op heeft. Bescherming kan wel gelden voor de onderdelen waaraan een mens een creatieve bijdrage heeft geleverd: compositie, bewerkingen, selectie en combinatie van elementen, typografie.

In de praktijk bepalen vooral de gebruiksvoorwaarden van de tool of dienst wat u met een AI-beeld mag doen. Sommige staan commercieel gebruik toe, andere alleen in een betaald abonnement, en weer andere behouden zich het recht voor de resultaten te gebruiken. Bestelt u een door AI gegenereerd ontwerp, bijvoorbeeld bij plakaty.shop (wielkareklama.eu studio), lees dan de voorwaarden, zodat u weet onder welke regels u de bestanden gebruikt.

Een apart risico is gelijkenis met werken en merken van anderen. AI kan de stijl van een bepaalde kunstenaar, een herkenbaar personage of elementen die op een bekend logo lijken, nabootsen. Bij een logo dat u als merk wilt registreren of bij een grote campagne raadpleegt u het best een jurist of merkengemachtigde.

• Controleer of de voorwaarden van de tool commercieel gebruik en drukwerk toestaan.
• Vermijd prompts in de stijl van een specifieke, levende kunstenaar of met namen van merken en personages.
• Werk het AI-beeld handmatig af (vectoriseren, typografie, compositie) om de menselijke creatieve inbreng te vergroten.
• Bewaar prompts, versies en data als documentatie van het proces.

Logo en merk: waarom auteursrecht niet genoeg is

Auteursrecht beschermt het ontwerp als werk, maar geeft geen exclusief recht om een vergelijkbaar teken in het handelsverkeer te gebruiken. Dat krijgt u met een merkregistratie bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) of bij het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie (EUIPO). Als u een logo als merk deponeert, moet u de exploitatierechten erop hebben, inclusief het recht om het als merk te registreren; anders kan de maker uw recht aanvechten.

Bij een AI-logo ligt het ingewikkelder: het ontbreken van auteursrecht staat een merkregistratie niet in de weg, maar het beeld zelf is dan ook niet auteursrechtelijk beschermd. Voor een teken waarop u uw merk bouwt, combineert u daarom het best een afwerking door een ontwerper, een overeenkomst tot overdracht van de rechten en een merkregistratie.

Wat vraagt u de ontwerper voordat u de opdracht geeft?

Het beste moment om de rechten te regelen is bij de offerte, niet pas wanneer u open bestanden nodig hebt voor een nieuwe drukkerij. Stel de onderstaande vragen en vraag de antwoorden schriftelijk, bij voorkeur als onderdeel van de overeenkomst of de algemene voorwaarden.

• Draagt u de exploitatierechten over of geeft u een licentie, en voor welke exploitatiewijzen?
• Is de overdracht van de rechten bij de prijs inbegrepen of rekent u die apart?
• Krijg ik toestemming voor wijzigingen en bewerkingen, bijvoorbeeld een opfrisbeurt van het logo door een andere ontwerper?
• Ontvang ik bron- en vectorbestanden (AI, SVG, PDF) of alleen PNG?
• Welke foto's, iconen en fonts zitten in het ontwerp en onder welke licentie? Staan de licenties op uw naam of op de mijne?
• Is er AI gebruikt, zo ja welke tool en onder welke gebruiksvoorwaarden?
• Mag u het ontwerp in uw portfolio tonen en wilt u een naamsvermelding?
• Garandeert u dat het ontwerp geen inbreuk maakt op rechten van derden?